ਗਾਈਡ · ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ
ਭਾਰਤੀ ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਕਿਵੇਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ
ਹਰ ਭਾਰਤੀ ਪਤਾ ਛੇ ਅੰਕਾਂ ’ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖੱਬੇ ਤੋਂ ਸੱਜੇ ਪੜ੍ਹੋ ਤਾਂ ਇਹ ਅੰਕ ਚਿੱਠੀ ਨੂੰ ਨੌਂ ਜ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਇੱਕੋ ਡਾਕਘਰ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਅੰਕ ਦਾ ਮਤਲਬ ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਵੇਖੋ।
- ਅੰਕ
- 6
- ਅੰਕ
- ਡਾਕ ਜ਼ੋਨ
- 9
- ਡਾਕ ਜ਼ੋਨ
- ਪਿੰਨ ਕੋਡ
- 19,586
- ਪਿੰਨ ਕੋਡ
ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ
ਨੌਂ ਡਾਕ ਜ਼ੋਨ
ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਅੱਠ ਖੇਤਰੀ ਜ਼ੋਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੈ, ਉੱਤਰ (1) ਤੋਂ ਪੂਰਬ (8) ਤੱਕ ਨੰਬਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ਜ਼ੋਨ ਫ਼ੌਜ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਦਾ ਹੈ। ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ ਉਸ ਦਾ ਜ਼ੋਨ ਹੈ।
ਨਕਸ਼ੇ ’ਤੇ ਲੱਭਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਜ਼ੋਨ ’ਤੇ ਜਾਓ। ਹਰ ਬਿੰਦੂ ਡਾਕਘਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੈ।
ਛੇ ਅੰਕ, ਚਾਰ ਕਦਮ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਨੂੰ ਸਮਝੋ
ਇੱਕ ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਲਿਖੋ, ਫਿਰ ਕਿਸੇ ਕਦਮ ’ਤੇ ਟੈਪ ਕਰਕੇ ਵੇਖੋ ਕਿ ਹਰ ਅੰਕ ਨਕਸ਼ੇ ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਛੋਟਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਜ਼ੋਨ, ਡਾਕ ਸਰਕਲ, ਛਾਂਟੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਡਿਲੀਵਰੀ ਡਾਕਘਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਖੇਤਰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਅੰਕ
ਡਾਕ ਸਰਕਲ
ਜ਼ੋਨ 23 ਡਾਕ ਸਰਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜੋ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਰਾਜਾਂ ਦੀਆਂ ਹੱਦਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਅੰਕ ਸਰਕਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਵੱਡੇ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਨੰਬਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ: ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾਖੰਡ 20 ਤੋਂ 28 ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- 11Delhi Circleਦਿੱਲੀ
- 12–13Haryana Circleਹਰਿਆਣਾ
- 14–16Punjab Circleਪੰਜਾਬ, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ
- 17Himachal Pradesh Circleਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
- 18–19Jammu Kashmir Circleਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ, ਲੱਦਾਖ
- 20–25Uttar Pradesh Circleਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰਾਖੰਡ
- 26Uttarakhand Circleਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
- 27–28Uttar Pradesh Circleਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
- 30–34Rajasthan Circleਰਾਜਸਥਾਨ
- 36–39Gujarat Circleਗੁਜਰਾਤ, ਦਾਦਰਾ ਅਤੇ ਨਗਰ ਹਵੇਲੀ ਅਤੇ ਦਮਨ ਅਤੇ ਦੀਉ
- 40–44Maharashtra Circleਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ, ਗੋਆ
- 45–48Madhya Pradesh Circleਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
- 49Chattisgarh Circleਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ
- 50Telangana Circleਤੇਲੰਗਾਨਾ, ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
- 51–53Andhra Pradesh Circleਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼
- 56–59Karnataka Circleਕਰਨਾਟਕ
- 60–64Tamilnadu Circleਤਾਮਿਲਨਾਡੂ, ਪੁਡੂਚੇਰੀ
- 67–69Kerala Circleਕੇਰਲ, ਲਕਸ਼ਦੀਪ
- 70–74West Bengal Circleਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ, ਸਿੱਕਮ, ਅੰਡੇਮਾਨ ਅਤੇ ਨਿਕੋਬਾਰ ਟਾਪੂ
- 75–77Odisha Circleਓਡੀਸ਼ਾ
- 78Assam Circleਅਸਾਮ, ਮੇਘਾਲਿਆ
- 79North Eastern Circleਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੇਘਾਲਿਆ, ਮਨੀਪੁਰ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ, ਮਿਜ਼ੋਰਮ, ਨਾਗਾਲੈਂਡ
- 80Bihar Circleਬਿਹਾਰ
- 81–83Jharkhand Circleਝਾਰਖੰਡ, ਬਿਹਾਰ
- 84–85Bihar Circleਬਿਹਾਰ
- 90APS Circle
ਆਖ਼ਰੀ ਤਿੰਨ ਅੰਕ
ਤੁਹਾਡੀ ਚਿੱਠੀ ਕੌਣ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ
ਆਖ਼ਰੀ ਤਿੰਨ ਅੰਕ ਛਾਂਟੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਡਾਕਘਰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। ਡਾਕਘਰ ਇੱਕ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਹਨ: ਮੁੱਖ ਡਾਕਘਰ ਉਪ ਡਾਕਘਰ ਚਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਪ ਡਾਕਘਰ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਖਾ ਡਾਕਘਰ।
- HO811
ਮੁੱਖ ਡਾਕਘਰ
ਆਪਣੇ ਖੇਤਰ ਦਾ ਡਾਕ ਹਿਸਾਬ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੇਠਲੇ ਉਪ ਅਤੇ ਸ਼ਾਖਾ ਡਾਕਘਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
- SO24,546
ਉਪ ਡਾਕਘਰ
ਕਸਬਿਆਂ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਹੱਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਾਗੀ ਡਾਕਘਰ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਮੁੱਖ ਡਾਕਘਰ ਹੇਠ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
- BO1,40,270
ਸ਼ਾਖਾ ਡਾਕਘਰ
ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਡਾਕ ਸੇਵਕ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਡਾਕਘਰ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਉਪ ਡਾਕਘਰ ਹੇਠ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਕੁਝ ਡਾਕਘਰ ਨਾਨ-ਡਿਲੀਵਰੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ: ਉਹ ਟਿਕਟਾਂ ਵੇਚਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਤੇ ਪਾਰਸਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਡਾਕ ਨੇੜਲਾ ਕੋਈ ਹੋਰ ਡਾਕਘਰ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਕਿਸੇ ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਦੇ ਪੰਨੇ ’ਤੇ ਕਈ ਡਾਕਘਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਡਿਲੀਵਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕੋ।
ਸਭ ਇਕੱਠੇ
ਇੱਕ ਚਿੱਠੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
- 1
ਲਿਫ਼ਾਫ਼ੇ ’ਤੇ ਲਿਖਿਆ
ਛਾਂਟੀ ਲਈ ਛੇ ਅੰਕ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ। ਪਤਾ ਡਾਕੀਏ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ; ਪਿੰਨ ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
- 2
ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਅੰਕਾਂ ਨਾਲ ਛਾਂਟੀ
ਡਾਕ ਦਫ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਚਿੱਠੀਆਂ ਆਪਣੇ ਛਾਂਟੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਥੈਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ: 110 ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਚਿੱਠੀ New Delhi ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- 3
ਡਿਲੀਵਰੀ ਡਾਕਘਰ ਤੱਕ
ਆਖ਼ਰੀ ਤਿੰਨ ਅੰਕ ਡਾਕਘਰ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੁੱਖ, ਉਪ ਜਾਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਸ਼ਾਖਾ ਡਾਕਘਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- 4
ਪਹੁੰਚ ਗਈ
ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕੀਆ, ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਾਮੀਣ ਡਾਕ ਸੇਵਕ, ਇਸ ਨੂੰ ਡਾਕਘਰ ਤੋਂ ਪਤੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਨੇ 15 ਅਗਸਤ 1972 ਨੂੰ ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਡਾਕ ਥਾਂਵਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਛਾਂਟੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਈ ਕਸਬਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚਿੱਠੀਆਂ ਅਕਸਰ ਭਟਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਨ।
ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਤੋਂ ਅੱਗੇ
ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਅਤੇ ਡਿਜੀਪਿੰਨ
2025 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਨੇ ਡਿਜੀਪਿੰਨ ਜੋੜਿਆ, ਇੱਕ ਡਿਜੀਟਲ ਪਤਾ ਜੋ ਖੇਤਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਹੀ ਥਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਡਾਕ ਲਈ ਅਜੇ ਵੀ ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਡਿਜੀਪਿੰਨ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੱਕ ਦੀ ਥਾਂ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।
ਪਿੰਨ ਕੋਡ
110001
ਇੱਕ ਡਾਕਘਰ ਦੇ ਖੇਤਰ ਲਈ 6 ਅੰਕ: ਇੱਥੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ GPO ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਆਲਾ-ਦੁਆਲਾ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 19,586 ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਹਨ।
ਡਿਜੀਪਿੰਨ
39J 429L 4TK
ਲਗਭਗ 4 ਮੀਟਰ × 4 ਮੀਟਰ ਦੇ ਵਰਗ ਲਈ 10 ਅੱਖਰ: ਇਹ ਇੰਡੀਆ ਗੇਟ ਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਰ ਥਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਡਿਜੀਪਿੰਨ ਹੈ, ਗਲੀ ਦਾ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ।
ਅਕਸਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਸਵਾਲ
ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਦੇ ਹਰ ਅੰਕ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਹੈ?
ਪਹਿਲਾ ਅੰਕ ਡਾਕ ਜ਼ੋਨ ਹੈ (ਖੇਤਰ ਅਨੁਸਾਰ 1 ਤੋਂ 8, ਫ਼ੌਜ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਲਈ 9)। ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਅੰਕ ਡਾਕ ਸਰਕਲ ਹਨ, ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਕ ਰਾਜ। ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਅੰਕ ਛਾਂਟੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਡਾਕ ਛਾਂਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਖ਼ਰੀ ਤਿੰਨ ਅੰਕ ਡਿਲੀਵਰੀ ਡਾਕਘਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਹਨ?
ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ 19,586 ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 1,65,627 ਡਾਕਘਰ ਸੇਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: 811 ਮੁੱਖ ਡਾਕਘਰ, 24,546 ਉਪ ਡਾਕਘਰ ਅਤੇ 1,40,270 ਸ਼ਾਖਾ ਡਾਕਘਰ।
ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਕਿਸ ਨੇ ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ?
ਪੋਸਟਲ ਇੰਡੈਕਸ ਨੰਬਰ 15 ਅਗਸਤ 1972 ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਰਾਮ ਭੀਕਾਜੀ ਵੇਲਣਕਰ ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਉਦੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਸੰਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਵਿੱਚ ਵਧੀਕ ਸਕੱਤਰ ਸਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਛਾਂਟੀ ਤੇਜ਼ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਡਾਕ ਗ਼ਲਤ ਥਾਂ ਨਾ ਜਾਵੇ।
ਕਿਹੜੇ ਪਿੰਨ ਕੋਡ 9 ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਜ਼ੋਨ 9 ਫ਼ੌਜ ਡਾਕ ਸੇਵਾ ਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਫੀਲਡ ਡਾਕਘਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਫ਼ੌਜਾਂ ਦੀ ਡਾਕ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਜਨਤਕ ਨਹੀਂ ਹਨ; ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਦੀ ਸੂਚੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਬੇਸ ਡਾਕਘਰ (900056, 900099) ਹਨ।
ਕੀ ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਅਤੇ ZIP ਕੋਡ ਜਾਂ ਪੋਸਟਲ ਕੋਡ ਇੱਕੋ ਹਨ?
ਹਾਂ, ਭਾਰਤੀ ਪਤੇ ਲਈ। “ZIP ਕੋਡ” ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਂ ਹੈ ਅਤੇ “ਪੋਸਟਲ ਕੋਡ” ਆਮ ਨਾਂ; ਕੋਈ ਫਾਰਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਮੰਗੇ ਤਾਂ ਆਪਣਾ ਛੇ ਅੰਕਾਂ ਦਾ ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਲਿਖੋ।
ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਅਤੇ ਡਿਜੀਪਿੰਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ?
ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਇੱਕ ਡਾਕਘਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖੇਤਰ ਕਵਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਕਈ ਪਿੰਡ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ। 2025 ਵਿੱਚ ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਦਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਡਿਜੀਪਿੰਨ ਲਗਭਗ 4 ਮੀਟਰ × 4 ਮੀਟਰ ਦੇ ਵਰਗ ਲਈ 10 ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਕੋਡ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਇੱਕ ਘਰ ਤੱਕ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅੰਕੜੇ ਇੰਡੀਆ ਪੋਸਟ ਦੀ ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਪਿੰਨਕੋਡ ਡਾਇਰੈਕਟਰੀ ਤੋਂ, ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਅੱਪਡੇਟ। ਛਾਂਟੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂ ਉਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ’ਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿੰਨ ਕੋਡ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।